Emanuel Beltran

Hernán Cortés
Chức vụ
Phó vương Tân Tây Ban Nha
Nhiệm kỳ	13 tháng 8 năm 1521 – 24 tháng 12 năm 1521
Kế nhiệm	Cristóbal de Tapia
Nhiệm kỳ	30 tháng 12 năm 1521 – 12 tháng 10 năm 1524
Tiền nhiệm	Cristóbal de Tapia
Kế nhiệm	Triumvirate: Alonso de Estrada Rodrigo de Albornoz Alonso de Zuazo
Thông tin cá nhân
Quốc tịch	Castilian
Sinh	Tháng 12 năm 1485 Medellín, Castilla
Mất	2 tháng 12, 1547(1547-12-02) (61–62 tuổi) Castilleja de la Cuesta, Castilla
Nghề nghiệp	Conquistador
Bạn đời	La Malinche Isabel Moctezuma
Con cái	Don Martín Cortés, Hầu tước thứ 2 xứ Valle de Oaxaca Doña María Cortés Doña Catalina Cortés Doña Juana Cortės Martín Cortés Leonor Cortés Moctezuma
Chữ ký

Hernán Cortés de Monroy y Pizarro, Hầu tước thứ nhất xứ Valle de Oaxaca (phát âm tiếng Tây Ban Nha: [erˈnaŋ korˈtes de monˈroj i piˈθaro]; 1485 – 2 tháng 12 năm 1547) là một conquistador Tây Ban Nha, lãnh đạo đoàn thám hiểm chinh phục đế quốc Aztec cho quốc vương Castilla những năm đầu thế kỷ 16. Cortés là một trong những người mở đường cho công cuộc thuộc địa hóa châu Mỹ của Tây Ban Nha.

Sinh ra tại Medellín, Extremadura, xứ Castilla trong một gia đình tiểu quý tộc, Cortés tìm kiếm tiền tài và danh vọng ở Tân Thế giới. Ông tới Hispaniola và sau đó sang Cuba, nơi ông được ban encomienda (thái ấp), và sau một thời gian ngắn, Cortés được lên chức thị trưởng. Năm 1519, ông được bổ nhiệm làm chỉ huy đội viễn chinh thứ ba khai phá nội địa châu Mỹ, một đội thám hiểm mà ông góp phần tài trợ. Vì bất đồng với thống chế Cuba Diego Velázquez de Cuéllar, đội thám hiểm bị đình hoãn vào phút chót. Dù vậy, Cortés kháng lệnh và tiếp tục cuộc hành trình. Bằng những nước cờ ngoại giao khôn khéo, Cortés đã có thể gây dựng lực lượng bản địa hùng hậu để lật đổ liệt cường trong khu vực và chiếm đất cho Tây Ban Nha. Ông được ban tặng một nữ nô lệ tên là Marina thành thạo tiếng Maya lẫn tiếng Nahualt bởi một cacique (thủ lĩnh) bản địa. Doña Marina trở thành vợ của Cortes và bà hạ sinh một người con trai.

Cortés sinh năm 1485 tại thị trấn Medellín, nay là Extremadura, Tây Ban Nha. Cha ông là Martín Cortés de Monroy sinh năm 1449 tại Rodrigo hoặc Ruy Fernández de Monroy và mẹ ông là María Cortés.

Hernán Cortés được miêu tả là một đứa trẻ xanh xao theo tiểu sử giáo sĩ của ông, và ban ông Francisco López de Gómara. Ở tuổi 14, Cortés được đưa đi học tiếng Latin ở Salamanca.

Sau 2 năm, Cortés, nghỉ học và trở về quê nhà ở Medellín, với sự động viên của cha mẹ ông để làm một nghề hợp pháp có thu thập. Tuy nhiên, với thời gian 2 năm ở Salamanca, cùng với thời gian dài được đào tạo và trải qua vai trò là công chứng viên, đầu tiên ở Seville và sau đó ở Hispaniola, đã cho ông có dịp tiếp cận với các mã pháp lý của Castile, điều này đã giúp ông biện minh cho cuộc chinh phục Mexico không phép.

Theo kế hoạch ban đầu, Cortés dự định giong buồm tới châu Mỹ cùng Nicolás de Ovando, một người họ hàng xa kiêm người quen của gia đình, người vừa được bổ nhiệm làm Thống đốc Hispaniola (hòn đảo ngày nay bao gồm Haiti và Cộng hòa Dominica). Tuy nhiên, một chấn thương đã khiến ông lỡ hẹn với chuyến đi này. Trong suốt một năm sau đó, Cortés lang bạt khắp Tây Ban Nha, dành phần lớn thời gian nán lại ở các cảng miền nam như Cádiz, Palos, Sanlúcar và Sevilla. Cuối cùng, vào năm 1504, ông cũng khởi hành đến Hispaniola và trở thành một người định cư tại đây.

Cortés đến Hispaniola trên con tàu do Alonso Quintero chỉ huy. Quintero là kẻ đã lén lút qua mặt cấp trên để đến Tân Thế giới trước hòng trục lợi cá nhân. Thái độ bất tuân này của Quintero rất có thể đã trở thành khuôn mẫu cho những hành động của Cortés trong sự nghiệp sau này.

Khi đặt chân đến Santo Domingo, thủ phủ của Hispaniola vào năm 1504, chàng thanh niên 18 tuổi Cortés đã đăng ký quyền công dân, qua đó được cấp đất để xây nhà và canh tác. Ngay sau đó, Thống đốc Nicolás de Ovando đã ban cho ông một encomienda (quyền cai quản và khai thác lao động bản địa) và bổ nhiệm ông làm công chứng viên của thị trấn Azua de Compostela. Khoảng thời gian năm năm tiếp theo đã giúp ông củng cố vị thế vững chắc tại thuộc địa. Năm 1506, Cortés tham gia vào các cuộc chinh phạt Hispaniola và Cuba. Nhờ những đóng góp của mình, ông được thủ lĩnh cuộc viễn chinh ban thưởng một điền trang rộng lớn cùng nhiều nô lệ người Taíno.

Vào năm 1511, Cortés tháp tùng Diego Velázquez de Cuéllar, một phụ tá của Thống đốc Hispaniola, trong cuộc viễn chinh chinh phạt Cuba. Về sau, khi Velázquez được bổ nhiệm làm Thống đốc Cuba, Cortés (lúc bấy giờ 26 tuổi) được giao chức vụ thư ký cho thủ quỹ. Trách nhiệm của ông là đảm bảo Hoàng gia Tây Ban Nha thu đủ quinto, tức mức thuế một phần năm lợi nhuận từ các cuộc thám hiểm theo quy định.

Ấn tượng trước năng lực của Cortés, Velázquez đã cất nhắc ông vào một vị trí chính trị cấp cao tại thuộc địa. Cortés trở thành thư ký cho Thống đốc Velázquez, đồng thời hai lần được bổ nhiệm làm thẩm phán thành phố (alcalde) của Santiago. Tại Cuba, Cortés vươn lên thành một nhân vật có thế lực, sở hữu encomienda cung cấp nhân công người bản địa để làm việc trong các khu mỏ và trang trại chăn nuôi của mình. Nhờ quyền lực ngày một lớn, ông trở thành một thủ lĩnh mới để các phe phái đối lập trong thuộc địa tìm đến nương tựa. Năm 1514, Cortés đã đứng đầu một nhóm yêu cầu chính quyền phân bổ thêm nhiều lao động bản địa cho những người định cư châu Âu.

Tuy nhiên, theo thời gian, mối quan hệ giữa Cortés và Thống đốc Velázquez dần rạn nứt. Cortés có quan hệ tình cảm với Catalina Xuárez (hoặc Juárez), chị dâu của Thống đốc Velázquez. Một phần sự bất bình của Velázquez xuất phát từ việc ông cho rằng Cortés chỉ đang đùa cợt với tình cảm của Catalina. Dù có lúc xao nhãng sang một người em gái khác của Catalina, Cortés cuối cùng vẫn miễn cưỡng kết hôn với bà dưới sức ép của Thống đốc. Bằng cuộc hôn nhân này, ông hy vọng sẽ duy trì được mối giao hảo với cả gia đình nhà vợ lẫn bản thân Velázquez.

Chỉ khi đã ở Tây Ấn được gần 15 năm, Cortés mới bắt đầu có tham vọng vươn xa hơn vị thế thị trưởng thủ phủ Cuba và một nhân vật quyền thế ở thuộc địa sầm uất này. Ông đã bỏ lỡ hai cuộc thám hiểm đầu tiên tiến vào Mexico do Diego Velázquez phái đi vào năm 1518 (lần lượt do Francisco Hernández de Córdoba và Juan de Grijalva chỉ huy). Khi hay tin Grijalva đã lập được một khu định cư trên đất liền, nơi có trữ lượng vàng bạc khổng lồ, Velázquez quyết định phái quân tiếp viện. Vào tháng 10 năm 1518, Cortés được bổ nhiệm làm tổng chỉ huy của đội viễn chinh mới này. Tuy nhiên, ông cũng được khuyên là phải hành động thật nhanh trước khi Velázquez kịp đổi ý.

Bằng kinh nghiệm quản lý, những bài học rút ra từ các cuộc thám hiểm thất bại trước đó, cùng tài hùng biện xuất chúng, Cortés đã tập hợp được sáu con tàu và 300 quân sĩ chỉ trong vòng một tháng. Chứng kiến điều này, cơn ghen tị của Velázquez bùng nổ, khiến ông ta quyết định tước quyền của Cortés để giao cho người khác. Dù vậy, Cortés đã phớt lờ và nhanh chóng kêu gọi thêm người và tàu thuyền ở các cảng khác trên khắp Cuba để tự mình ra khơi.

Năm 1518, Velázquez giao cho Cortés chỉ huy một đoàn viễn chinh để khám phá và củng cố quyền kiểm soát vùng nội địa Mexico nhằm mục đích thuộc địa hóa. Phút chót, do mâu thuẫn cũ giữa hai người, Velázquez đổi ý và thu hồi giấy phép của Cortés. Tuy nhiên, Cortés phớt lờ mệnh lệnh và trong một hành động nổi loạn công khai, ông vẫn quyết định khởi hành vào tháng 2 năm 1519. Ông dừng chân ở Trinidad, Cuba để chiêu mộ thêm binh lính và mua ngựa. Mang theo khoảng 11 con tàu, 500 binh lính (bao gồm cả những nô lệ "dày dạn" – tức là những nô lệ ở Hispaniola đã "thích nghi với khí hậu, thức ăn và bệnh tật của châu Mỹ sau năm 1492, nơi những người 'yếu ớt nhất' trong số họ đã bỏ mạng"), 13 con ngựa và một số lượng nhỏ đại bác, Cortés đổ bộ lên Bán đảo Yucatán, thuộc lãnh thổ của người Maya. Tại đây, ông gặp Geronimo de Aguilar, một tu sĩ dòng Francis Tây Ban Nha, người đã sống sót sau một vụ đắm tàu và từng bị người Maya bắt làm tù binh một thời gian trước khi trốn thoát. Aguilar đã học được tiếng Chontal Maya và có thể làm thông dịch viên cho Cortés.

Dù gần như không có chút kinh nghiệm quân sự nào, Cortés lại chứng tỏ mình là một nhà lãnh đạo tài ba của đội quân nhỏ bé này và giành được những chiến thắng đầu tiên trước các bộ lạc thổ dân ven biển. Vào tháng 3 năm 1519, Cortés chính thức tuyên bố chủ quyền vùng đất này cho vương miện Tây Ban Nha. Sau đó, ông tiến đến Tabasco, nơi ban đầu ông vấp phải sự kháng cự, nhưng cuối cùng đã giành chiến thắng trong một trận chiến chống lại người thổ dân bản địa. Ông nhận được hai mươi thiếu nữ từ những người bại trận và cải đạo cho tất cả họ sang Cơ Đốc giáo.

Trong số những người phụ nữ này có La Malinche, người sau này trở thành nhân tình và là mẹ của con trai ông, Martín. Malinche thông thạo cả tiếng Nahuatl và tiếng Chontal Maya, qua đó giúp Cortés có thể giao tiếp với người Aztec thông qua Aguilar. Tại San Juan de Ulúa vào Chủ nhật Phục sinh năm 1519, Cortés đã gặp gỡ Tendile và Pitalpitoque, các thống đốc của Hoàng đế Aztec Moctezuma II.

Tháng 7 năm 1519, lực lượng của ông tiếp quản Veracruz. Bằng hành động này, Cortés đã từ bỏ quyền lực của thống đốc Cuba để đặt mình trực tiếp dưới trướng Vua Charles. Để dập tắt mọi ý định rút lui của binh sĩ, Cortés đã ra lệnh đánh đắm các con tàu của mình.

Tại Veracruz, ông gặp một số chư hầu của người Aztec và yêu cầu họ sắp xếp một cuộc gặp với Moctezuma II, tlatoani (người cai trị) của Đế chế Aztec. Moctezuma liên tục từ chối cuộc gặp, nhưng Cortés vẫn kiên quyết. Để lại một trăm binh lính ở Veracruz, Cortés hành quân đến Tenochtitlán vào giữa tháng 8 năm 1519, cùng với 600 binh lính, 15 kỵ binh, 15 khẩu đại bác, cùng hàng trăm người khuân vác và chiến binh bản địa.

Trên đường đến Tenochtitlán, Cortés đã xây dựng các liên minh vững chắc với các bộ tộc bản địa như người Totonac ở Cempoala và người Nahua ở Tlaxcala. Người Otomi và sau đó là người Tlaxcala đã đụng độ với quân Tây Ban Nha trong một loạt ba trận chiến từ ngày 2 đến ngày 5 tháng 9 năm 1519. Có lúc, Bernal Díaz đã phải thốt lên rằng "họ bao vây chúng tôi từ mọi phía". Sau khi Cortés liên tục thả các tù binh kèm theo thông điệp hòa bình, và nhận ra quân Tây Ban Nha là kẻ thù của Moctezuma, Xicotencatl Cha và Maxixcatzin đã thuyết phục thủ lĩnh quân sự của Tlaxcala là Xicotencatl Con rằng tốt hơn hết là liên minh với những người mới đến thay vì giết họ.

Tháng 10 năm 1519, Cortés và quân lính, cùng với khoảng 1.000 chiến binh Tlaxcala, hành quân đến Cholula, thành phố thời tiền Colombia lớn thứ hai ở miền trung Mexico. Tại đây, Cortés đã thảm sát hàng ngàn thành viên giới quý tộc tay không tấc sắt tụ tập tại quảng trường trung tâm, sau đó thiêu rụi một phần thành phố. Động thái này có thể là một nỗ lực có tính toán trước nhằm gieo rắc nỗi kinh hoàng cho người Aztec đang đợi ông ở Tenochtitlán, hoặc (như ông tuyên bố sau này khi bị điều tra) ông muốn giáng một đòn răn đe vì lo sợ sự phản trắc của người bản địa.

Vào thời điểm tiến vào Tenochtitlán, quân Tây Ban Nha đã có một đội quân hùng hậu. Ngày 8 tháng 11 năm 1519, họ được Moctezuma II đón tiếp trong hòa bình. Moctezuma chủ động để Cortés tiến vào thủ đô của người Aztec, thành phố đảo Tenochtitlán, với hy vọng tìm hiểu rõ hơn điểm yếu của đối phương để sau này tiêu diệt họ.

Moctezuma đã tặng những món quà bằng vàng xa hoa cho người Tây Ban Nha. Tuy nhiên, thay vì xoa dịu, những món quà này lại càng kích thích lòng tham cướp bóc của họ. Trong những bức thư gửi Vua Charles, Cortés khẳng định rằng vào thời điểm này, người Aztec coi ông là sứ giả của thần rắn lông vũ Quetzalcoatl hoặc chính là hiện thân của Quetzalcoatl – một niềm tin đang bị một số nhà sử học hiện đại đặt dấu chấm hỏi. Rất nhanh chóng, Cortés biết được rằng một vài lính Tây Ban Nha ở vùng ven biển đã bị người Aztec giết hại trong khi hỗ trợ người Totonac, và ông quyết định bắt Moctezuma làm con tin trong chính cung điện của mình, gián tiếp cai trị Tenochtitlán thông qua vị hoàng đế này.

Trong khi đó, Velázquez phái một đội viễn chinh khác do Pánfilo de Narváez chỉ huy đến đối đầu với Cortés, cập bến Mexico vào tháng 4 năm 1520 với 1.100 binh sĩ. Cortés để 200 quân ở lại Tenochtitlán và dẫn số còn lại đi đương đầu với Narváez. Ông đã đánh bại Narváez bất chấp sự áp đảo về quân số, đồng thời thuyết phục được những binh lính còn lại của Narváez gia nhập phe mình. Trở lại Mexico, một trong những phó tướng của Cortés là Pedro de Alvarado đã gây ra vụ thảm sát ở Đền Lớn, châm ngòi cho một cuộc nổi dậy của người bản địa.

Cortés tức tốc quay trở lại Tenochtitlán. Vào ngày 1 tháng 7 năm 1520, Moctezuma bị giết (các ghi chép của Tây Ban Nha kể rằng ông bị chính người dân của mình ném đá đến chết; mặc dù một số ý kiến cho rằng ông đã bị người Tây Ban Nha sát hại khi họ nhận ra ông không còn giá trị lợi dụng để xoa dịu dân chúng). Đối mặt với sự phẫn nộ của người dân địa phương, Cortés quyết định tháo chạy đến Tlaxcala. Trong Đêm Buồn (Noche Triste, đêm 30 tháng 6 rạng sáng 1 tháng 7 năm 1520), quân Tây Ban Nha đã trốn thoát khỏi Tenochtitlán một cách chật vật qua con đường đắp cao Tlacopan, trong khi đội quân bọc hậu của họ bị thảm sát. Phần lớn kho báu mà Cortés cướp được (cũng như pháo binh của ông) đã bị thất lạc trong cuộc đào tẩu hoảng loạn này.

Sau trận Otumba, họ đã tới được Tlaxcala với tổn thất lên tới 870 người. Nhờ sự trợ giúp của các đồng minh và viện binh từ Cuba, quân của Cortés cuối cùng đã chiếm lại ưu thế. Cortés bắt đầu thực thi chiến thuật tiêu hao đối với Tenochtitlán, cắt đứt các nguồn tiếp tế và khuất phục các thành phố đồng minh của người Aztec. Trong quá trình bao vây, ông chế tạo những con tàu brigantine trên hồ và từng bước phá hủy các khu nhà trong thành phố để tránh phải giao tranh trong môi trường đô thị hẹp. Người Mexica đã phải rút lui về Tlatelolco và thậm chí có lần phục kích thành công lực lượng Tây Ban Nha truy đuổi, gây ra thương vong nặng nề, nhưng cuối cùng đây cũng chỉ là pháo đài cuối cùng của hòn đảo còn kháng cự lại các conquistador (người chinh phục). Cuộc vây hãm Tenochtitlán kết thúc với chiến thắng của người Tây Ban Nha và sự diệt vong của thành phố.

Vào tháng 1 năm 1521, Cortés đã đập tan một âm mưu lật đổ do Antonio de Villafana cầm đầu, kẻ sau đó đã bị treo cổ vì tội phản nghịch. Cuối cùng, với việc bắt giữ Cuauhtémoc, tlatoani của Tenochtitlán vào ngày 13 tháng 8 năm 1521, Đế chế Aztec đã hoàn toàn bị khuất phục. Cortés đã thay mặt Tây Ban Nha tuyên bố quyền sở hữu đối với vùng đất này, đồng thời đổi tên thủ đô thuộc địa thành Thành phố Mexico. Khu vực Mesoamerica sau đó đã bị biến thành bàn đạp cho công cuộc khai thác thuộc địa châu Mỹ của người châu Âu, đi kèm với các hình thức nô dịch và thanh lọc sắc tộc. Từ năm 1521 đến 1524, Cortés đích thân nắm quyền cai trị Mexico.

Nhiều nguồn sử liệu đã truyền đạt một ấn tượng rằng Cortés bị Hoàng gia Tây Ban Nha đối xử bất công, và rằng ông không nhận được gì ngoài sự vô ơn cho vai trò của mình trong việc thành lập Tân Tây Ban Nha. Đây là bức tranh mà Cortés đã vẽ ra trong các bức thư của mình và trong cuốn tiểu sử sau này do Francisco López de Gómara chắp bút. Tuy nhiên, sự thật có thể còn phức tạp hơn thế. Ý thức về thành tựu, sự đòi hỏi quyền lợi và thói phù phiếm của bản thân Cortés có thể đã góp phần làm suy giảm vị thế của ông trước nhà vua:

Cá nhân Cortés không hề bị đối xử tệ bạc về mặt phần thưởng, nhưng ông đã nhanh chóng phàn nàn rằng mức thù lao dành cho ông và đồng đội là không đủ. Tự cho mình nằm ngoài tầm kiểm soát, ông đã bất tuân nhiều mệnh lệnh của Hoàng gia, và, thiếu khôn ngoan hơn, đã nói thẳng điều đó trong một bức thư gửi hoàng đế, đề ngày 15 tháng 10 năm 1524 (Ycazbalceta, Documentos para la Historia de México, Mexico, 1858, I). Trong bức thư này, Cortés, ngoài việc nhắc lại một cách khá đường đột rằng cuộc chinh phạt Mexico là công lao của riêng mình ông, đã cố tình thừa nhận sự bất tuân bằng những lời lẽ chắc chắn sẽ gây ra ấn tượng vô cùng tồi tệ.

Vua Charles đã bổ nhiệm Cortés làm thống đốc, tổng chỉ huy và chánh án của vùng lãnh thổ mới bị chinh phục, được đặt tên là "Tân Tây Ban Nha của Đại dương". Tuy nhiên, trước sự kinh ngạc và thất vọng của Cortés, bốn quan chức hoàng gia đã được bổ nhiệm cùng lúc để hỗ trợ ông trong việc cai trị – thực chất là để đặt ông dưới sự giám sát và quản lý chặt chẽ. Cortés đã khởi xướng việc xây dựng Thành phố Mexico, phá hủy các đền thờ và tòa nhà của người Aztec, sau đó xây dựng lại trên đống đổ nát một nơi mà chẳng bao lâu sau đã trở thành thành phố châu Âu quan trọng nhất ở châu Mỹ.

Cortés đã điều hành việc thành lập các thành phố mới và bổ nhiệm người để mở rộng ách cai trị của Tây Ban Nha ra toàn bộ Tân Tây Ban Nha, áp đặt hệ thống encomienda (ủy thác) vào năm 1524. Ông dành nhiều encomienda cho bản thân và đoàn tùy tùng của mình, coi đó là phần thưởng xứng đáng cho thành tích chinh phục miền trung Mexico. Tuy nhiên, những người đến sau và các thành viên của các phe phái chống đối Cortés đã phàn nàn về sự thiên vị đã gạt họ ra ngoài rìa.

Năm 1523, Hoàng gia Tây Ban Nha (có thể do chịu ảnh hưởng từ kẻ thù của Cortés là Giám mục Fonseca), đã phái một lực lượng quân sự dưới sự chỉ huy của Francisco de Garay đến chinh phục và định cư ở phần phía bắc Mexico, vùng Pánuco. Đây lại là một đòn giáng nữa vào Cortés, người đã đề cập đến chuyện này trong bức thư thứ tư gửi Nhà vua, trong đó ông mô tả mình là nạn nhân của một âm mưu do những kẻ thù truyền kiếp của ông là Diego Velázquez de Cuéllar, Diego Columbus, Giám mục Fonseca cũng như Francisco Garay dàn dựng. Tầm ảnh hưởng của Garay đã bị chặn đứng hiệu quả nhờ lời kêu gọi này gửi tới Nhà vua. Vua Charles đã ban hành một sắc lệnh cấm Garay can thiệp vào nền chính trị của Tân Tây Ban Nha, khiến ông ta phải bỏ cuộc.

Mặc dù Cortés đã coi thường quyền lực của Diego Velázquez khi giong buồm đến đất liền và sau đó dẫn đầu một đội quân chinh phạt, nhưng thành công vang dội của ông đã được hoàng gia tưởng thưởng bằng một huy hiệu, một dấu ấn vinh danh cao quý, theo như thỉnh cầu của vị nhà chinh phục. Văn bản ban tặng huy hiệu tóm tắt các thành tựu của Cortés trong cuộc chinh phạt Mexico. Lời tuyên cáo của nhà vua có đoạn:

Chúng ta, trân trọng vô vàn công lao, hiểm nguy và những chuyến phiêu lưu mà ngươi đã trải qua như đã nêu ở trên, và để lưu giữ một kỷ niệm vĩnh cửu về ngươi cùng những cống hiến của ngươi, cũng như để ngươi và hậu duệ của mình được vinh danh trọn vẹn hơn... ý nguyện của chúng ta là bên cạnh huy hiệu dòng dõi mà ngươi đang có, ngươi có thể sở hữu và mang một tấm khiên như một huy hiệu được biết đến và công nhận của riêng mình...

Lệnh sắc phong chỉ định rõ hệ thống biểu tượng của huy hiệu, trong đó phần trung tâm được chia thành bốn góc phần tư. Ở phần trên cùng, có một "con đại bàng đen hai đầu trên nền trắng, vốn là quốc huy của đế chế". Ngay bên dưới là một "con sư tử vàng trên nền đỏ, để tưởng nhớ sự thật rằng ngươi, Hernando Cortés đã nêu, bằng sự cần mẫn và nỗ lực của mình đã đưa mọi chuyện đến trạng thái được mô tả ở trên" (tức là cuộc chinh phạt). Tính chất đặc thù của hai góc phần tư còn lại liên kết trực tiếp với Mexico, với một góc hiển thị ba vương miện đại diện cho ba hoàng đế Aztec trong kỷ nguyên chinh phạt: Moctezuma, Cuitlahuac và Cuauhtemoc; góc kia hiển thị thủ đô Tenochtitlan của người Aztec. Bao quanh tấm khiên trung tâm là biểu tượng của bảy thành bang xung quanh hồ nước cùng các vị lãnh chúa của chúng mà Cortés đã đánh bại, với hình ảnh các vị lãnh chúa "được thể hiện như những tù nhân bị trói bằng một sợi xích được chốt lại bằng một ổ khóa bên dưới tấm khiên".

Vợ của Cortés, Catalina Súarez, đã đến Tân Tây Ban Nha vào khoảng mùa hè năm 1522 cùng với em gái và em trai của bà. Cuộc hôn nhân của ông với Catalina vào thời điểm này vô cùng khó xử, vì bà là họ hàng của thống đốc Cuba, Diego Velázquez, người mà Cortés đã hất cẳng quyền lực và do đó lúc này đã trở thành kẻ thù của ông. Catalina không có tước vị quý tộc doña, nên ở thời điểm này, cuộc hôn nhân với bà không còn giúp nâng tầm vị thế của ông nữa. Họ cũng không có con chung. Vì Cortés đã có con với nhiều phụ nữ bản địa, bao gồm một người con trai sinh khoảng năm 1522 với nữ phiên dịch viên văn hóa của ông, Doña Marina, nên Cortés biết mình có khả năng sinh con. Người thừa kế nam duy nhất của Cortés lúc bấy giờ là con ngoài giá thú, nhưng dù sao cũng được đặt theo tên cha của Cortés là Martín Cortés. Người con trai Martín Cortés này còn được công chúng gọi là "El Mestizo" (Người lai).

Catalina Suárez qua đời trong một hoàn cảnh bí ẩn vào đêm mùng 1 rạng sáng ngày 2 tháng 11 năm 1522. Lúc bấy giờ, đã có những lời buộc tội cho rằng Cortés đã sát hại vợ mình. Một cuộc điều tra về cái chết của bà đã được tiến hành, thẩm vấn nhiều người sống trong nhà cùng những người khác. Các tài liệu về cuộc điều tra này đã được công bố vào thế kỷ 19 ở Mexico, và những tài liệu lưu trữ này được phát hiện vào thế kỷ 20. Cái chết của Catalina Suárez đã tạo ra một vụ bê bối và một cuộc điều tra, nhưng lúc này Cortés đã được tự do để tái hôn với một người có địa vị cao, xứng tầm hơn với khối tài sản và quyền lực của ông.

Năm 1526, ông đã xây dựng một dinh thự bề thế cho riêng mình, Cung điện Cortés ở Cuernavaca, thuộc một khu vực gần thủ đô nơi ông nắm giữ nhiều encomienda rộng lớn. Năm 1529, ông được phong tước vị quý tộc don, nhưng quan trọng hơn, ông được ban tước hiệu Hầu tước Thung lũng Oaxaca và kết hôn với nữ quý tộc người Tây Ban Nha Doña Juana de Zúñiga. Cuộc hôn nhân này mang lại cho ông ba người con, trong đó có một người con trai khác, cũng được đặt tên là Martín. Với tư cách là con trai hợp pháp trưởng, Don Martín Cortés y Zúñiga giờ đây là người thừa kế của Cortés và kế vị ông nắm giữ tước hiệu cũng như điền trang của Hầu quốc Thung lũng Oaxaca. Những người con gái hợp pháp của Cortés là Doña Maria, Doña Catalina và Doña Juana.

Bởi vì việc cải đạo sang Cơ Đốc giáo cho thổ dân châu Mỹ là một phần thiết yếu và không thể tách rời trong quá trình mở rộng quyền lực thực dân Tây Ban Nha, nên việc đưa ra những quy định chính thức cho quá trình cải đạo này sau khi cuộc chinh phạt quân sự hoàn tất là một nhiệm vụ quan trọng đối với Cortés.

Trong Thời đại Khám phá, Giáo hội Công giáo đã chứng kiến những nỗ lực cải đạo ban đầu ở các hòn đảo Caribe do các tu sĩ Tây Ban Nha thực hiện, đặc biệt là các dòng tu hành khất. Cortés đã thỉnh cầu quốc vương Tây Ban Nha phái các tu sĩ dòng Francis và dòng Dominic đến Mexico để truyền bá Cơ Đốc giáo cho lượng lớn dân cư bản địa. Trong bức thư thứ tư gửi nhà vua, Cortés khẩn khoản xin phái các tu sĩ hành khất thay vì các linh mục giáo phận hay linh mục thế tục, bởi vì theo quan điểm của ông, những giáo sĩ đó là một mối nguy hiểm nghiêm trọng đối với công cuộc cải đạo cho người da đỏ.

Nếu những người này [người da đỏ] giờ đây nhìn thấy các công việc của Giáo hội và việc phụng sự Chúa nằm trong tay các kinh sĩ hoặc các chức sắc khác, và thấy họ đắm chìm trong những thói hư tật xấu và sự trần tục nay đã trở nên phổ biến ở Tây Ban Nha, mà biết rằng những kẻ đó là người hầu việc Chúa, thì điều đó sẽ gây ra tổn hại to lớn cho Đức tin của chúng ta đến mức thần tin rằng mọi lời rao giảng tiếp theo sẽ chẳng còn tác dụng gì.

Ông muốn các tu sĩ hành khất trở thành những người truyền giáo chính. Các tu sĩ hành khất thường không có đầy đủ quyền hạn của linh mục để thực hiện mọi bí tích cần thiết cho việc cải đạo người da đỏ và sự phát triển của các tân tín đồ trong đức tin Cơ Đốc, vì vậy Cortés đã vạch ra một giải pháp trình lên nhà vua về vấn đề này.

Bệ hạ cũng nên thỉnh cầu Đức Thánh Cha [Giáo hoàng] ban những quyền hạn này cho hai nhân vật quan trọng nhất trong các dòng tu sẽ đến đây, và họ nên là đại diện của ngài, một người thuộc Dòng Thánh Francis và người kia thuộc Dòng Thánh Dominic. Họ nên mang theo những quyền hạn rộng lớn nhất mà Bệ hạ có thể thỉnh cầu được, bởi vì, do những vùng đất này cách quá xa Giáo hội La Mã, và chúng ta, những tín đồ Cơ Đốc hiện đang và sẽ cư trú tại đây, lại quá xa những phương thuốc thích đáng cho lương tâm của mình và, vì chúng ta là con người nên rất dễ phạm tội, nên điều thiết yếu là Đức Thánh Cha cần rộng lượng với chúng ta và ban cho những người này quyền hạn rộng lớn nhất, để truyền lại cho những người thực sự cư trú ở đây, bất kể quyền đó được giao cho bề trên tổng quyền của mỗi dòng hay các bề trên giám tỉnh.

Các tu sĩ dòng Francis đến vào tháng 5 năm 1524, một nhóm mang tính biểu tượng mạnh mẽ gồm mười hai người được gọi là Mười hai Tông đồ của Mexico, do Tu sĩ Martín de Valencia dẫn đầu. Tu sĩ dòng Francis Geronimo de Mendieta khẳng định rằng hành động quan trọng nhất của Cortés là cách ông đón tiếp nhóm tu sĩ dòng Francis đầu tiên này. Người ta kể rằng chính nhà chinh phục đã ra đón các tu sĩ khi họ tiến đến gần thủ đô, quỳ gối dưới chân những tu sĩ đã đi bộ từ bờ biển. Câu chuyện này được các tu sĩ dòng Francis kể lại nhằm minh chứng cho lòng mộ đạo và sự khiêm nhường của Cortés, đồng thời là một thông điệp mạnh mẽ gửi tới tất cả mọi người, kể cả người da đỏ, rằng quyền lực trần thế của Cortés phải nhún nhường trước quyền lực tâm linh của các tu sĩ. Tuy nhiên, một trong mười hai tu sĩ dòng Francis đầu tiên, Tu sĩ Toribio de Benavente Motolinia, lại không hề đề cập đến chuyện này trong tác phẩm lịch sử của mình. Cortés và các tu sĩ dòng Francis có một liên minh đặc biệt bền chặt ở Mexico; các tu sĩ coi ông là "Moses mới" vì đã chinh phục Mexico và mở đường cho công cuộc truyền bá Phúc âm. Trong phản hồi năm 1555 của Motolinia đối với tu sĩ dòng Dominic Bartolomé de Las Casas, ông đã hết lời ca ngợi Cortés.

Và đối với những kẻ to nhỏ nói xấu Hầu tước Thung lũng [Cortés], cầu Chúa cho ngài được yên nghỉ, và những kẻ cố bôi nhọ và che mờ những chiến công của ngài, tôi tin rằng trước mặt Chúa, những việc làm của chúng không thể được chấp nhận như những việc làm của Hầu tước. Mặc dù là một con người, ngài là một tội nhân, nhưng ngài có đức tin và hành động của một tín đồ Cơ Đốc tốt, cùng một khao khát to lớn là dùng cả cuộc đời và tài sản của mình để mở rộng và củng cố sự công chính của Chúa Jesus Christ, và sẵn sàng hy sinh vì sự cải đạo của những người ngoại đạo này... Có ai đã yêu thương và bảo vệ người da đỏ của thế giới mới này như Cortés chưa? ... Thông qua vị thủ lĩnh này, Chúa đã mở cánh cửa để chúng ta rao giảng phúc âm thánh thiện của Ngài và chính ngài [Cortés] là người đã khiến cho những người da đỏ phải tôn kính các thánh lễ bí tích và tôn trọng các giáo sĩ của nhà thờ.

Trong bản sửa đổi năm 1585 của Tu sĩ Bernardino de Sahagún về câu chuyện chinh phạt, vốn được hệ thống hóa lần đầu trong Quyển XII của bộ Florentine Codex, có những đoạn ca ngợi Cortés không hề xuất hiện trong văn bản trước đó dưới góc nhìn của người bản địa. Trong khi Quyển XII của Florentine Codex kết thúc bằng câu chuyện về cuộc tìm kiếm vàng của người Tây Ban Nha, thì trong bản sửa đổi năm 1585 của Sahagún, ông lại kết thúc bằng lời ca ngợi Cortés vì đã yêu cầu phái các tu sĩ dòng Francis đến Mexico để cải đạo cho người da đỏ.

Từ năm 1524 đến 1526, Cortés dẫn đầu một cuộc thám hiểm đến Honduras, nơi ông đánh bại Cristóbal de Olid, kẻ đã tự ý tuyên bố chủ quyền đối với Honduras dưới sự xúi giục của Thống đốc Cuba, Diego Velázquez. Lo sợ Cuauhtémoc có thể cầm đầu một cuộc nổi dậy ở Mexico, Cortés đã đưa ông đi cùng đến Honduras. Trong một động thái gây nhiều tranh cãi, Cuauhtémoc đã bị hành quyết giữa chuyến đi. Phẫn nộ trước sự phản trắc của Olid, Cortés ra lệnh bắt giữ Velázquez, người mà ông tin chắc là kẻ đứng sau giật dây. Tuy nhiên, hành động này chỉ làm xói mòn thêm mối quan hệ với Vương miện Castile và Hội đồng Tây Ấn, cả hai vốn đã bắt đầu cảm thấy lo ngại trước thế lực ngày càng lớn mạnh của Cortés.

Bức thư thứ năm Cortés gửi Vua Charles cố gắng biện minh cho hành động của mình, và kết thúc bằng một cuộc công kích gay gắt nhắm vào "nhiều đối thủ và kẻ thù quyền lực", những kẻ đã "che mắt Bệ hạ". Vua Charles, khi đó cũng là Hoàng đế La Mã Thần thánh, có rất ít thời gian bận tâm đến các thuộc địa xa xôi (phần lớn thời gian trị vì của Charles bị cuốn vào các cuộc chiến tranh với Pháp, những người theo đạo Tin lành ở Đức và Đế chế Ottoman đang bành trướng), ngoại trừ việc chúng đóng góp tài chính cho các cuộc chiến của ông. Năm 1521, năm diễn ra Cuộc chinh phạt, Charles đang bận giải quyết các vấn đề ở lãnh địa Đức, và Giám mục Adrian của Utrecht đảm nhận vai trò nhiếp chính ở Tây Ban Nha.

Velázquez và Fonseca đã thuyết phục vị nhiếp chính bổ nhiệm một ủy viên điều tra (một juez de residencia, Luis Ponce de León) với quyền hạn điều tra các hành vi của Cortés và thậm chí có thể bắt giữ ông. Có lần Cortés được trích dẫn nói rằng "đối phó với chính đồng bào [của mình] còn khó khăn hơn nhiều so với việc đối đầu với người Aztec." Thống đốc Diego Velázquez tiếp tục là cái gai trong mắt ông, khi người này hợp lực với Giám mục Juan Rodríguez de Fonseca, người đứng đầu cơ quan thuộc địa Tây Ban Nha, để phá hoại ông trong Hội đồng Tây Ấn.

Trước khi khởi hành đi Honduras, vào ngày 12 tháng 10 năm 1524, Cortés đã giao quyền quản lý cho ba trong số năm quan chức thuộc Tòa án Kế toán (Tribunal de Cuentas) do Charles V lập ra để giám sát sự cai trị của Cortés, gồm: Alonso de Estrada, Rodrigo de Albornoz, và Alonso de Zuazo. Hai người còn lại là Gonzalo de Salazar và Pedro Almíndez Chirino (hay còn gọi là 'Peralmíndez'), tháp tùng ông trong chiến dịch.

Trên đường đi, Cortés nhận được tin báo rằng những bất đồng giữa Albornoz và Estrada đang trở nên bạo lực đến mức phải dùng đến gươm giáo. Do đó, ông ra lệnh cho Salazar và Almíndez Chirino quay lại Thành phố Mexico để tái gia nhập chính quyền. Họ đã trở về vào ngày 29 tháng 12 năm 1524.

Tuy nhiên, Salazar và Almíndez Chirino lại tung tin đồn rằng Cortés đã chết, và vào tháng 5 năm 1525, chúng tự thâu tóm mọi quyền lực, bao gồm cả việc chiếm đoạt tài sản của Cortés và tra tấn quản gia của ông, cũng là anh họ của Cortés, Rodrigo de Paz, hòng moi thông tin về nơi giấu kho báu được cho là của ông. Zuazo bị buộc phải đi đày.

Đến cuối tháng 1 năm 1526, Cortés gửi được một tin nhắn báo cho những người ủng hộ rằng ông vẫn còn sống. Salazar và Almíndez Chirino bị phế truất và bắt giữ, còn Albornoz và Estrada tiếp quản lại chức vụ. Bản thân Cortés phải mất thêm 5 tháng nữa mới trở về sau chuyến đi, đặt chân đến Thành phố Mexico vào ngày 19 tháng 6, sau đó ông nghỉ ngơi tại tu viện dòng Francis trong 5 đêm.

Khoảng một ngày sau, Ponce de León cuối cùng cũng đến Thành phố Mexico để thay Cortés làm thống đốc Tân Tây Ban Nha và bắt đầu công việc juez de residencia (quan thanh tra). Tuy nhiên, vị luật sư này đã ngã bệnh và qua đời ngay sau khi đến nơi, trước đó ông đã kịp bổ nhiệm Marcos de Aguilar làm trưởng thị trưởng (alcalde mayor). Vào tháng 2 năm 1527, vị thị trưởng già Aguilar đến lượt đổ bệnh, trước khi chết đã bổ nhiệm Alonso de Estrada vào vị trí thống đốc, và chức vụ này của ông ta được xác nhận bằng sắc lệnh hoàng gia vào tháng 8 năm 1527. Cortés, người bị tình nghi đã hạ độc cả hai người này, đành kiềm chế không tiếp quản lại chính quyền.

Albornoz, người đã giong buồm về Tây Ban Nha ngay sau khi Ponce de León đến vào năm 1526, đã thuyết phục Hội đồng Tây Ấn thả Salazar và Almíndez Chirino, đi ngược lại mong muốn của Cortés.

Vào tháng 8 năm 1527, Estrada được xác nhận làm thống đốc theo sắc lệnh hoàng gia. Khi Cortés phản đối Estrada vì hành động chặt tay một trong những người ủng hộ ông mà không qua xét xử như một hình phạt vì tham gia vào một vụ ẩu đả, Estrada đã ra lệnh lưu đày Cortés đến điền trang ở nông thôn của ông.

Quyền lực bị hạn chế, những kẻ bức hại mình vẫn nhởn nhơ không bị trừng phạt, trong khi đoàn tùy tùng thì phải hứng chịu những hình phạt độc đoán và bị trục xuất khỏi chính thành phố mà ông đã sáng lập, Cortés quyết định giong buồm về Tây Ban Nha vào đầu năm 1528 để cầu cứu sự công bằng từ Hoàng đế Charles V.

Vào tháng 5 năm 1528, Cortés đến Tây Ban Nha, mang theo nhiều kho báu và 40 người Aztec để gây ấn tượng cũng như thỉnh cầu công lý từ vị chủ nhân của mình, Charles V. Juan Altamirano và Alonso Valiente ở lại Mexico để làm đại diện cho Cortés trong thời gian ông vắng mặt. Cortés đã xuất hiện một cách vô cùng lộng lẫy trước triều đình của Charles V. Lúc này, Charles đã trở về, và Cortés thẳng thắn đáp trả những lời buộc tội từ kẻ thù. Bác bỏ cáo buộc rằng mình đã giấu giếm vàng của hoàng gia, ông đưa ra bằng chứng cho thấy mình thậm chí đã đóng góp nhiều hơn cả mức quinto (một phần năm) theo yêu cầu. Quả thực, ông đã chi tiêu vô cùng hào phóng để xây dựng thủ đô mới của Thành phố Mexico trên đống đổ nát của thủ đô Tenochtitlán của người Aztec, vốn đã bị san phẳng trong cuộc vây hãm đánh sập Đế chế Aztec trước đó.

Ông được Vua Charles tiếp đón với mọi nghi thức trọng thể và được trao tặng Huân chương Santiago. Để tưởng thưởng cho những nỗ lực của ông trong việc mở rộng Đế chế Tây Ban Nha còn non trẻ, vào năm 1529, Cortés được phong tước vị don (dành cho quý tộc), nhưng quan trọng hơn, ông được ban tước hiệu "Marqués del Valle de Oaxaca" (Hầu tước Thung lũng Oaxaca) và kết hôn với nữ quý tộc người Tây Ban Nha Doña Juana Zúñiga, sau khi người vợ đầu tiên ít danh tiếng hơn của ông, Catalina Suárez, qua đời vào năm 1522. Tước hiệu quý tộc và điền trang của chức Hầu tước này đã được truyền lại cho các hậu duệ của ông cho đến tận năm 1811. Thung lũng Oaxaca là một trong những khu vực giàu có nhất ở Tân Tây Ban Nha, và Cortés sở hữu vĩnh viễn 23.000 chư hầu tại 23 encomienda được chỉ định.

Mặc dù được xác nhận về quyền sở hữu đất đai và chư hầu, nhưng ông không được phục chức thống đốc và không bao giờ được giao bất kỳ chức vụ quan trọng nào trong bộ máy hành chính của Tân Tây Ban Nha nữa. Trong chuyến đi về Tây Ban Nha, tài sản của ông đã bị các quan chức thực dân lộng quyền quản lý yếu kém. Ông đã đứng về phía người bản địa trong một vụ kiện pháp lý. Người bản địa đã ghi chép lại những hành vi lạm quyền này trong bản thảo Huexotzinco Codex.

Khối tài sản kế thừa và tước hiệu được truyền lại cho người con trai hợp pháp của ông, Don Martín Cortés sau khi Cortés qua đời vào năm 1547, và người này trở thành vị Hầu tước thứ hai. Sự liên đới của Don Martín với cái gọi là Âm mưu của các encomendero đã gây nguy hiểm cho khối tài sản thừa kế, nhưng chúng đã được khôi phục và tiếp tục là phần thưởng duy trì cho gia tộc Hernán Cortés qua nhiều thế hệ.

Hai bản sao của cùng một bức chân dung, bản gốc có lẽ được vẽ khi ông còn sống. Bản bên trái có niên đại thế kỷ 17, bản bên phải do José Salomé Pina vẽ vào khoảng năm 1879. Bức chân dung này có điểm khác biệt là bộ giáp không giống với các bức chân dung khác.

Cortés trở lại Mexico vào năm 1530 mang theo những tước hiệu và vinh dự mới. Mặc dù Cortés vẫn giữ thẩm quyền quân sự và được phép tiếp tục các cuộc chinh phạt, Don Antonio de Mendoza đã được bổ nhiệm làm phó vương vào năm 1535 để quản lý các vấn đề dân sự của Tân Tây Ban Nha. Sự phân chia quyền lực này dẫn đến mâu thuẫn liên miên và là nguyên nhân gây ra sự thất bại của một số dự án mà Cortés tham gia. Khi trở về Mexico, Cortés nhận thấy đất nước đang trong tình trạng vô chính phủ. Trong giới triều thần dấy lên mối nghi ngờ mạnh mẽ rằng Cortés đang ấp ủ âm mưu tạo phản.

Sau khi củng cố lại vị thế và thiết lập lại trật tự nhất định, Cortés lui về điền trang của mình tại Cuernavaca, cách Thành phố Mexico khoảng 30 dặm (khoảng 48 km) về phía nam. Tại đó, ông tập trung vào việc xây dựng cung điện của mình và thám hiểm Thái Bình Dương. Lưu lại Mexico trong khoảng từ năm 1530 đến 1541, Cortés đã có những cuộc cãi vã với Nuño Beltrán de Guzmán và tranh giành quyền thám hiểm vùng lãnh thổ mà ngày nay là California với Antonio de Mendoza, vị phó vương đầu tiên.

Cortés đã mua lại một số mỏ bạc ở Zumpango del Rio vào năm 1534. Đến đầu những năm 1540, ông sở hữu 20 mỏ bạc ở Sultepec, 12 mỏ ở Taxco, và 3 mỏ ở Zacualpan. Trước đó, Cortés đã tuyên bố sở hữu số bạc ở khu vực Tamazula.

Năm 1536, Cortés thám hiểm khu vực tây bắc Mexico và khám phá ra bán đảo Baja California. Cortés cũng dành thời gian khám phá bờ biển Thái Bình Dương của Mexico. Vịnh California ban đầu được người khám phá ra nó là Francisco de Ulloa đặt tên là Biển Cortés vào năm 1539. Đây cũng là cuộc viễn chinh lớn cuối cùng của Cortés.

Sau chuyến thám hiểm Baja California, Cortés trở về Tây Ban Nha vào năm 1541 với hy vọng làm bẽ mặt những thường dân đang giận dữ, những kẻ đã đâm vô số đơn kiện ông (vì nợ nần, lạm quyền, v.v.). Khi trở về, ông đã phải chen qua một đám đông để nói chuyện với hoàng đế, người đã gặng hỏi xem ông là ai. "Thần là một người đàn ông," Cortés đáp lại, "đã dâng cho ngài nhiều tỉnh lị hơn cả số thành phố mà tổ tiên ngài để lại cho ngài."

Cuối cùng, hoàng đế cũng cho phép Cortés tháp tùng ông và hạm đội do Andrea Doria chỉ huy trong một chiến dịch viễn chinh quy mô lớn tấn công Algiers ở khu vực Bờ biển Barbary vào năm 1541, nơi lúc bấy giờ đang là một phần của Đế chế Ottoman. Trong chiến dịch này, Cortés suýt chết đuối trong một cơn bão ập xuống hạm đội khi ông đang truy đuổi Pasha của Algiers.

Do đã tự bỏ ra một lượng lớn tiền túi để tài trợ cho các cuộc thám hiểm, lúc này ông ngập trong nợ nần. Tháng 2 năm 1544, ông đã đệ đơn đòi quyền lợi từ kho bạc hoàng gia, nhưng bị phớt lờ suốt ba năm sau đó. Chán nản, ông quyết định trở về Mexico vào năm 1547. Tuy nhiên, khi đến Sevilla, ông bị mắc bệnh kiết lỵ. Ông qua đời tại Castilleja de la Cuesta, tỉnh Sevilla, vào ngày 2 tháng 12 năm 1547, vì bệnh viêm màng phổi ở tuổi 62.

Trong di chúc của mình, ông đã chu cấp đầy đủ cho những người con lai (mestizo) và con da trắng của mình, cùng với tất cả những người mẹ của họ. Ông cũng yêu cầu trong di chúc rằng di hài của ông sau cùng phải được chôn cất ở Mexico. Trước khi qua đời, ông đã xin Giáo hoàng xóa bỏ thân phận "con tự nhiên" cho bốn người con của mình (tức là hợp pháp hóa họ trong mắt nhà thờ), bao gồm cả Martín, người con trai ông có với Doña Marina (còn được gọi là La Malinche), người được cho là đứa con ông cưng chiều nhất. Tuy nhiên, con gái ông, Doña Catalina, đã qua đời không lâu sau cái chết của cha.

Sau khi ông mất, thi hài của ông đã bị di dời hơn tám lần vì nhiều lý do khác nhau. Vào ngày 4 tháng 12 năm 1547, ông được an táng tại lăng mộ của Công tước Medina trong nhà thờ San Isidoro del Campo, Sevilla. Ba năm sau (1550), do vị công tước này cần không gian, thi hài của ông được chuyển đến bàn thờ Santa Catarina trong cùng một nhà thờ. Trong di chúc, Cortés đã yêu cầu chôn cất thi hài mình tại tu viện mà ông đã ra lệnh xây dựng ở Coyoacán, México, mười năm sau khi ông qua đời, thế nhưng tu viện đó chưa bao giờ được xây dựng. Vì vậy, vào năm 1566, thi hài của ông được đưa đến Tân Tây Ban Nha và chôn cất trong nhà thờ San Francisco de Texcoco, nơi mẹ và một trong những người em gái của ông đang yên nghỉ.

Năm 1629, hậu duệ nam giới cuối cùng của Cortés là Don Pedro Cortés, Hầu tước Thung lũng thứ tư, qua đời. Phó vương đã quyết định chuyển xương cốt của Cortés cùng với xương cốt của người hậu duệ này đến nhà thờ dòng Francis của Tây Ban Nha ở México. Việc này bị trì hoãn tới chín năm, trong thời gian đó, thi hài của ông được quàn tại gian phòng chính trong cung điện của phó vương. Cuối cùng, nó cũng được chuyển đến Sagrario của nhà thờ dòng Francis, nơi nó được lưu giữ trong suốt 87 năm. Năm 1716, thi hài lại được chuyển đến một vị trí khác trong cùng nhà thờ đó. Đến năm 1794, xương cốt của ông sau cùng cũng được chuyển đến "Bệnh viện Chúa Jesus" (Hospital de Jesús – do chính Cortés thành lập), nơi một bức tượng do Tolsá tạc và một lăng mộ đã được dựng lên. Một buổi lễ công khai đã được tổ chức và tất cả các nhà thờ trong thành phố đều gióng chuông.

Vào năm 1823, sau khi México giành được độc lập, có vẻ như việc thi hài của ông bị mạo phạm là điều khó tránh khỏi. Vì thế, lăng mộ đã bị dỡ bỏ, còn bức tượng và huy hiệu được gửi đến Palermo, Sicily để nhờ Công tước Terranova bảo vệ. Những khúc xương được đem giấu đi, và tất cả mọi người đều đinh ninh rằng chúng đã được chuyển ra khỏi México. Năm 1836, xương cốt của ông lại được chuyển đến một vị trí khác trong cùng tòa nhà.

Mãi đến ngày 24 tháng 11 năm 1946, nơi an nghỉ của vị nhà chinh phục mới được tái phát hiện khi một đội khai quật chọc thủng được một bức tường xây trong Bệnh viện Jesús Nazareno, nhờ vào manh mối từ một tài liệu bí mật do nhà sử học Lucas Alamán tìm thấy. Xương cốt của ông được giao cho Viện Nhân chủng học và Lịch sử Quốc gia (INAH) phụ trách và đã được INAH xác thực. Di hài của Cortés sau đó được an táng trở lại Bệnh viện Jesús Nazareno vào ngày 9 tháng 7 năm 1947 bởi Tổng thống Manuel Ávila Camacho, lần này có kèm theo một tấm biển đồng khắc tên và huy hiệu của ông. Nối tiếp sau việc khám phá và xác thực di hài của Cortés, người ta lại phát hiện ra những mảnh xương được cho là của Cuauhtémoc, dẫn đến một cuộc tranh cãi được gọi là "cuộc chiến của những khúc xương".

Vào ngày 16 tháng 12 năm 1560, các vụ kiện liên quan đến chư hầu thuộc điền trang của nhà Cortés đã được giải quyết bằng một sắc lệnh hoàng gia do Vua Philip II ban hành.

Có rất ít tư liệu về thời niên thiếu của Cortés; tên tuổi của ông gắn liền với cuộc chinh phạt Mexico, và cũng chỉ từ sau sự kiện này, người ta mới bắt đầu quan tâm đến việc tìm hiểu và viết về ông.

Nguồn sử liệu có giá trị nhất có lẽ là những bức thư ông gửi cho nhà vua trong thời gian diễn ra chiến dịch tại Mexico. Tuy nhiên, do được viết với chủ đích là tự đánh bóng công trạng của bản thân, những tài liệu này cần được xem xét dưới góc nhìn phản biện. Một nguồn tư liệu chính khác là cuốn tiểu sử do cha xứ riêng của Cortés, Francisco López de Gómara, chắp bút tại Tây Ban Nha vài năm sau cuộc chinh phạt. Gómara chưa từng đặt chân đến châu Mỹ và chỉ ghi chép lại những gì Cortés kể. Hơn nữa, vì yêu thích những câu chuyện lãng mạn về giới hiệp sĩ, Gómara đã lồng ghép đậm nét yếu tố này vào cuốn tiểu sử. Nguồn tài liệu quan trọng thứ ba được viết như một lời đáp trả đối với những gì tác giả gọi là "những lời dối trá của Gómara". Đó là hồi ký của nhân chứng sống, nhà chinh phục Bernal Díaz del Castillo. Tác phẩm này không miêu tả Cortés như một người anh hùng lãng mạn, mà thay vào đó, cố gắng nhấn mạnh rằng những người lính của Cortés cũng cần được nhớ đến như những nhân tố quan trọng trong chiến dịch tại Mexico.

Trong những năm sau cuộc chinh phạt, nhiều ghi chép mang tính phê phán hơn về sự hiện diện của người Tây Ban Nha tại Mexico đã ra đời. Tu sĩ dòng Dominic Bartolomé de las Casas đã viết cuốn Bản tường trình ngắn gọn về sự tàn phá Tây Ấn, trong đó đưa ra những cáo buộc đanh thép về sự tàn bạo và những hành vi bạo lực ghê tởm nhắm vào người da đỏ; những cáo buộc này nhắm vào giới chinh phục nói chung và Cortés nói riêng. Những ghi chép về cuộc chinh phạt trong bộ Florentine Codex của tu sĩ dòng Francis Bernardino de Sahagún cùng các cộng sự người bản địa cũng không hề thiện cảm với Cortés. Sự khan hiếm của các nguồn tư liệu đã dẫn đến sự phân cực sâu sắc trong việc đánh giá con người Cortés, khi ông bị phác họa thành hai thái cực: hoặc là một kẻ tàn nhẫn, vô đạo; hoặc là một kỵ sĩ cao thượng và đáng kính.

Tên của Cortés được dùng để đặt cho danh pháp khoa học của một phân loài thằn lằn ở Mexico nhằm tưởng nhớ ông: Phrynosoma orbiculare cortezii.

Tại México, có rất ít công trình tưởng niệm Cortés. Dẫu vậy, nhiều địa danh vẫn mang tên ông, từ lâu đài Palacio de Cortés ở thành phố Cuernavaca cho đến một số con đường trên khắp cả nước.

Con đèo nằm giữa hai ngọn núi lửa Iztaccíhuatl và Popocatépetl, nơi Cortés từng dẫn quân băng qua để tiến vào Thành phố Mexico, được đặt tên là Paso de Cortés (Đèo Cortés).

Họa sĩ tranh tường Diego Rivera đã vẽ một số bức chân dung về ông, nhưng tác phẩm nổi tiếng nhất khắc họa Cortés như một nhân vật quyền uy nhưng đầy đe dọa, đứng cạnh Malinche trong một bức tranh tường tại Cung điện Quốc gia ở Thành phố Mexico.

Năm 1981, Tổng thống López Portillo đã nỗ lực tôn vinh Cortés trước công chúng. Ban đầu, ông tổ chức một buổi lễ trang trọng để công bố bản sao bức tượng bán thân Cortés do Manuel Tolsá chế tác tại Bệnh viện Jesús Nazareno. Tuy nhiên, một nhóm theo chủ nghĩa dân tộc đã nhanh chóng tìm cách phá hủy nó, buộc chính quyền phải rút bức tượng khỏi nơi trưng bày công cộng. Ngày nay, bản sao của bức tượng này được đặt bên trong "Bệnh viện Jesús Nazareno", trong khi bản gốc được lưu giữ tại Villa Pignatelli ở Napoli, Ý.

Sau đó, một đài tưởng niệm khác mang tên "Monumento al Mestizaje" (Đài tưởng niệm sự giao thoa chủng tộc) do Julián Martínez và M. Maldonado thực hiện (1982), đã được Tổng thống Mexico José López Portillo chỉ đạo đặt tại quảng trường trung tâm "Zócalo" của Coyoacán, gần khu dinh thự nông thôn của ông. Tuy nhiên, để xoa dịu các cuộc biểu tình, công trình này đã phải dời đến một công viên ít người biết đến là Jardín Xicoténcatl thuộc khu San Diego Churubusco. Bức tượng khắc họa Cortés, Malinche và con trai của họ là Martín.

Có một bức tượng khác do Sebastián Aparicio thực hiện ở Cuernavaca, từng được đặt trong khách sạn "El casino de la selva". Do bức tượng khắc họa Cortés quá mờ nhạt, nó ít thu hút được sự chú ý. Khách sạn này sau đó bị đóng cửa để nhường chỗ cho một trung tâm thương mại, và bức tượng đã bị Costco, chủ đầu tư của trung tâm, dỡ bỏ khỏi nơi trưng bày công cộng.

Hernán Cortés là một nhân vật trong vở opera La Conquista (2005) của nhà soạn nhạc người Ý Lorenzo Ferrero, tác phẩm tái hiện lại các cột mốc chính trong cuộc chinh phạt Đế chế Aztec của Tây Ban Nha vào năm 1521.

Ghi chép cá nhân của Cortés về cuộc chinh phạt Mexico được kể lại qua năm bức thư ông gửi cho Vua Charles V. Năm bức thư này, được gọi là các cartas de relación (thư báo cáo), là những di bút duy nhất của Cortés còn tồn tại đến ngày nay. (Có thể tham khảo thêm bản dịch Letters and Dispatches of Cortés của George Folsom xuất bản tại New York năm 1843; Conquest of Mexico của Prescott xuất bản tại Boston năm 1843; và Life of Hernando Cortes của Ngài Arthur Helps xuất bản tại London năm 1871).

Bức thư đầu tiên bị coi là đã thất lạc, và một bức thư từ chính quyền thành phố Veracruz đã được dùng để thay thế. Nó được xuất bản lần đầu trong tập IV của bộ Documentos para la Historia de España (Tư liệu Lịch sử Tây Ban Nha), và sau đó được tái bản.

Bức thư thứ hai (Segunda Carta de Relación), đề ngày 30 tháng 10 năm 1520, được in tại Sevilla vào năm 1522. Bức thư thứ ba, đề ngày 15 tháng 5 năm 1522, ra mắt tại Sevilla vào năm 1523. Bức thư thứ tư, ngày 20 tháng 10 năm 1524, được in tại Toledo vào năm 1525. Bức thư thứ năm, viết về cuộc thám hiểm Honduras, nằm trong tập IV của bộ Documentos para la Historia de España.

• Cortés, Hernán. Letters – available as Letters from Mexico translated by Anthony Pagden. Yale University Press, 1986. ISBN 0-300-09094-3. Available online in Spanish from a 1866 edition.
• Díaz del Castillo, Bernal. The Conquest of New Spain – available as The Discovery and Conquest of Mexico: 1517–1521 ISBN 0-306-81319-X
• López de Gómara, Francisco. Hispania Victrix; First and Second Parts of the General History of the Indies, with the whole discovery and notable things that have happened since they were acquired until the year 1551, with the conquest of Mexico and New Spain University of California Press, 1966
• Prescott, William H. History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes
• Last Will and Testament of Hernán Cortés
• Letter From Hernan Cortes to Charles the V Lưu trữ ngày 27 tháng 1 năm 2012 tại Wayback Machine

• Conquistador: Hernan Cortes, King Montezuma, and the Last Stand of the Aztecs by Buddy Levy 2008 ISBN 978-0-553-80538-3
• Myth and Reality: The Legacy of Spain in America by Jesus J. Chao. Culture/Society Opinion. ngày 12 tháng 2 năm 1992. The Institute of Hispanic Culture of Houston
• Crow, John A. The Epic of Latin America. 4th ed. New York: University of California P, 1992.
• Hernando Cortés by Jacobs, W.J., New York, N.Y.:Franklin Watts, Inc. 1974.
• The World's Greatest Explorers: Hernando Cortés. Chicago, by Stein, R.C., Illinois: Chicago Press Inc. 1991.
• León-Portilla, Miguel (Ed.) (1992) [1959]. The Broken Spears: The Aztec Account of the Conquest of Mexico. Ángel María Garibay K. (Nahuatl-Spanish trans.), Lysander Kemp (Spanish-English trans.), Alberto Beltran (illus.). Beacon Press. ISBN 0-8070-5501-8.
• Maura, Juan Francisco."Cobardía, falsedad y opportunismo español: algunas consideraciones sobre la "verdadera" historia de la conquista de la Nueva España" Lưu trữ ngày 10 tháng 1 năm 2013 tại Wayback Machine Lemir (Revista de literatura medieval y del Renacimiento) 7 (2003): 1–29.
• Passuth, László. The Rain God cries over Mexico
• Restall, Matthew. Seven Myths of the Spanish Conquest Oxford University Press (2003) ISBN 0-19-516077-0
• Hernando Cortés by Fisher, M. & Richardson K.
• Hernando Cortés Crossroads Resource Online.
• The Conquest of America by Tzvetan Todorov (1996) ISBN 0-06-132095-1
• Thomas, Hugh (1993). Conquest: Cortés, Montezuma, and the Fall of Old Mexico ISBN 0-671-51104-1
• White, Jon Manchip. (1971) Cortés and the Downfall of the Aztec Empire ISBN 0-7867-0271-0

Wikiquote có bộ sưu tập danh ngôn về:

Hernán Cortés

• Tư liệu liên quan tới Hernán Cortés tại Wikimedia Commons
• Genealogy of Hernán Cortés
• Origin of the Surname Cortés Lưu trữ ngày 11 tháng 12 năm 2008 tại Wayback Machine
• Biography of Hernán Cortés
• The change of Hernán Cortés' self-image by means of the conquest Lưu trữ ngày 21 tháng 1 năm 2007 tại Wayback Machine
• Hernando Cortes on the Web Lưu trữ ngày 30 tháng 6 năm 2005 tại Wayback Machine – web directory with thumbnail galleries
• Conquistadors, with Michael Wood – website for 2001 PBS documentary
• Ibero-American Electronic Text Series presented online by the University of Wisconsin Digital Collections Center.
• Hernan Cortes - The Conquistador of the Aztecs; Informational Link Blog about the History of Cortes, the Aztecs along with a variety of sources, pictures and educational resources
• Latin American studies center, material on Cortés
• Fernand Cortez Lưu trữ ngày 4 tháng 11 năm 2001 tại Wayback Machine opera by Gaspare Spontini, Jean-Paul Penin
• "Cortes, Hernando" Lưu trữ ngày 10 tháng 12 năm 2008 tại Wayback Machine Belinda H. Nanney
• "Hernan Cortes, marques del Valle de Oaxaca", Encyclopædia Britannica

Bài viết tiểu sử này vẫn còn sơ khai. Bạn hãy giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

• x
• t
• s