Francisco Javier Martínez Pérez

Vụ ám sát Luis Carrero Blanco
Một phần trong xung đột Basque [en]
Ngay sau vụ nổ, chiếc Dodge 3700 GT [en] của Carrero Blanco bay lên ban công một toà nhà.
Địa điểm	Madrid,  Tây Ban Nha
Thời điểm	20 tháng 12 năm 1973; 52 năm trước (1973-12-20) 9:36 sáng (CET)
Mục tiêu	Luis Carrero Blanco
Loại hình	Ám sát bằng thiết bị nổ [en]
Vũ khí	Chất nổ Goma-2 [en]
Tử vong	3 người, trong đó có mục tiêu Carrero Blanco
Thủ phạm	ETA

Ngày 20 tháng 12 năm 1973, Thủ tướng Tây Ban Nha Luis Carrero Blanco bị nhóm ly khai [en] ETA ám sát bằng kho thuốc nổ giấu trong đường hầm. Vụ tấn công mang mật danh Chiến dịch Ngáo ộp (tiếng Tây Ban Nha: Operación Ogro, tiếng Basque: Ogro Operazioa, tiếng Anh: Operation Ogre). Đây là đòn giáng mạnh nhất vào chế độ Francisco Franco sau Nội chiến Tây Ban Nha, đồng thời gây ảnh hưởng sâu rộng đến cục diện chính trường nước này.

Cuối năm 1973, sức khoẻ Francisco Franco sa sút nghiêm trọng. Carrero Blanco là người được tin chọn nhằm duy trì chế độ. Vụ ám sát đã để lại nhiều hệ luỵ chính trị phức tạp, đẩy chế độ độc tài Tây Ban Nha vào thời kỳ suy tàn. Búnker [en] — phe bảo thủ trong chính quyền — đã tìm cách gây áp lực, ép Francisco Franco chọn người cực hữu làm thủ tướng mới. Cuối cùng, Carlos Arias Navarro là người được chọn. Ban đầu, ông tuyên bố sẽ nới lỏng một phần các chính sách hà khắc, nhưng dưới sức ép từ phe búnker, ông nhanh chóng thay đổi lập trường. Ở phía ngược lại, ETA chính thức khẳng định vị thế lực lượng vũ trang có tầm ảnh hưởng lớn, là một trong các thế lực đối lập chính của chế độ Franco.

Một nhóm ETA mật danh Txikia đã thuê căn hộ trong tầng hầm toà nhà số 104 đường Claudio Coello, thủ đô Madrid. Nơi này nằm trên lộ trình Carrero Blanco thường xuyên đi qua để dự thánh lễ [en] tại nhà thờ San Francisco de Borja. Để che mắt chủ nhà, họ giả danh sinh viên điêu khắc. Trong suốt năm tháng, nhóm này âm thầm đào một đường hầm ngay dưới lòng đường. Sau khi đào xong, 80kg thuốc nổ Goma-2 [en] trộm từ kho chính phủ được nhồi vào đường hầm.

9 giờ 36 phút sáng ngày 20 tháng 12 năm 1973, xe của Carrero Blanco đi ngang đường Claudio Coello. Ba thành viên ETA cải trang thợ điện lập tức kích nổ bằng dây dẫn. Vụ nổ kinh hoàng hất chiếc xe lên không trung khoảng 30 mét, bay qua cả mái nhà thờ năm tầng trước khi lao xuống ban công tầng hai toà nhà đối diện. Nhóm kích nổ hô hoán, vờ rằng đó là vụ nổ khí gas rồi nhanh chóng tẩu thoát. Dù sống sót sau cú va chạm, Carrero Blanco qua đời ở bệnh viện lúc 10 giờ 15 phút sáng. Tài xế và cận vệ của ông cũng không qua khỏi.

Ngày 22 tháng 1 năm 1974, ETA nhận trách nhiệm. Trong buổi phỏng vấn bí mật trước vụ tấn công, nhóm đánh bom ETA cho biết:

Vụ hành quyết này được tổ chức chặt chẽ và mang những mục tiêu rõ ràng. Từ đầu năm 1951, Carrero Blanco gần như kiểm soát hoàn toàn bộ sậu chế độ. Hắn là hiện thân rõ nét nhất của "chế độ Franco thuần tuý." Dù không đứng về phe nào, hắn đã âm thầm hậu thuẫn để đưa Opus Dei lên nắm quyền. Tên vô liêm sỉ dốc lòng dựng lên vương quốc riêng ngay trong lòng đất nước: hắn ta thiết lập mạng lưới tay trong rộng khắp các bộ, trong quân đội, trong hàng ngũ Falange, và cả Opus Dei. Đám quân cảnh của hắn đều trót lọt chui vào mọi ngóc ngách trong bộ máy Franco. Nhờ đó, hắn biến mình thành nhân tố cốt lõi, là quân bài trong trò chơi chính trị của đám đầu sỏ. Mặt khác, hắn là nhân vật không thể thay thế, vì không ai bì được kinh nghiệm dày dặn, khả năng xoay xở nhạy bén, và đặc biệt biết cách duy trì cân bằng trong nội bộ Franco.

— Julen Agirre, Chiến dịch Ngáo ộp: Xử tử Đô đốc Luis Carrero Blanco

Lực lượng đối lập lưu vong không lên án vụ sát hại này, thậm chí một số bên còn bày tỏ sự ủng hộ. Theo Laura Desfor Edles, giáo sư xã hội học tại Đại học Tiểu bang California, Northridge [en], một số nhà phân tích nhận định, ám sát Carrero Blanco là đóng góp duy nhất của ETA trong việc "thúc đẩy dân chủ hoá Tây Ban Nha." Tuy vậy, Jon Juaristi [en] — cựu thành viên ETA, hiện là nhà văn — khẳng định rằng, mục đích thực sự của họ là châm ngòi cho vòng xoáy bạo lực, gây bất ổn toàn diện Tây Ban Nha, khiến Francisco Franco đàn áp chủ nghĩa dân tộc Basque mạnh tay hơn, từ đó ép dân xứ Basque đứng về phía ETA.

Dựa trên những điểm tương đồng với vụ ám sát René Schneider [en], Đại tá Amadeo Martínez Inglés [es] đưa ra giả thuyết rằng, vụ tấn công này thực chất do CIA dàn dựng và thực hiện cùng ETA. Nhiều học giả đã tranh luận về điều này, trong đó có nhà sử học người Anh Charles Powell [en]. Báo cáo thường nhật trình Tổng thống ngày 21 tháng 12 năm 1973 của CIA về sau đã được giải mật. Theo đó, họ thật sự không biết tại sao Carrero Blanco chết, và nghi ngờ nguyên nhân vụ việc là do rò rỉ khí gas.

Một cuộc họp chính phủ về "nguy hại từ hoạt động lật đổ đang đe doạ Tây Ban Nha" đã được lên lịch vào ngày 20 tháng 12 năm 1973. Trước đó, trong cuộc gặp ngày 19 tháng 12, cả Carrero Blanco và Ngoại trưởng Hoa Kỳ Henry Kissinger đều quan ngại về nguy cơ nổi dậy của cánh tả. Khi các quan chức chính phủ đến Cung điện Villamejor [en] dự họp, họ mới biết tin Carrero Blanco bị ám sát. Phó Thủ tướng Torcuato Fernández Miranda [en] đề nghị mọi người giữ bình tĩnh, đồng thời thông báo ông sẽ gọi Franco để đưa ra các quyết sách tiếp theo. Sau cuộc gọi, dựa theo các quy định trong Đạo luật Hữu cơ Nhà nước [en], Fernández Miranda tuyên bố tiếp quản quyền Thủ tướng. Quyết định đầu tiên của ông trên cương vị này là từ chối ban bố tình trạng ngoại lệ [en].

Bộ trưởng Hải quân Gabriel Pita da Veiga [en] báo cáo Fernández Miranda rằng, Tổng Giám đốc Vệ binh Dân sự [en] Carlos Iniesta Cano [en] đã ra quyết định "tối đa hoá hoạt động giám sát." Iniesta Cano cũng gửi điện tín yêu cầu binh sĩ sẵn sàng nổ súng nếu có đụng độ xảy ra. Tuy vậy, Fernández Miranda phản đối. Ông gửi điện tín khẩn cấp, lệnh Iniesta Cano phải huỷ bỏ quyết định này.

Năm 1974, dưới bút danh Julen Agirre, nhà hoạt động cực tả Eva Forest [en] đã thuật lại diễn biến vụ ám sát trong cuốn Chiến dịch Ngáo ộp. Tác phẩm sau đó được dùng làm kịch bản cho bộ phim cùng tên của Gillo Pontecorvo [en]. Năm 1994, tác phẩm được tái bản, bổ sung thêm các tư liệu và một chương hoàn toàn mới nhằm cung cấp chi tiết quá trình tẩu thoát của nhóm ám sát. Việc bổ sung này được thực hiện là bởi, trong phiên bản gốc, các thông tin sai lệch được cài cắm nhằm đảm bảo an toàn cho quá trình tẩu thoát.

Dựa trên giai điệu ca khúc El Paso [en] của Marty Robbins [en], bộ đôi Etxamendi eta Larralde [eu] đã chế lời về vụ ám sát và tạo nên tác phẩm Yup, la, la! [eu]. Bài nhạc chế này nhanh chóng phổ biến cuối thập niên 1970. Năm 2003, ban nhạc ska-punk Ý Banda Bassotti [en] đã cover lại ca khúc trong album Así es mi vida. Điều này khiến họ gặp rắc rối với Hiệp hội Nạn nhân Chủ nghĩa Khủng bố [en], tổ chức có ảnh hưởng lớn tại Tây Ban Nha. Hiệp hội lập luận rằng, mọi mục tiêu bị ETA tấn công, kể cả Carrero Blanco, đều phải được nhìn nhận là nạn nhân chủ nghĩa khủng bố.

Cái chết của Luis Carrero Blanco từng bị nhiều người đem ra làm trò đùa, trong đó có cách gọi mỉa mai "phi hành gia đầu tiên của Tây Ban Nha." Ban nhạc punk chống chủ nghĩa phát xít Soak đã viết ca khúc Carrero Blanco, trong đó có đoạn điệp khúc:

Bay rồi, bay rồi, Carrero bay rồi
Chạm tay đến mấy tầng mây cao vút

Năm 2016, một công dân tên María Lluch Sancho bị kết án hai năm tù do đăng tải loạt bài ca ngợi khủng bố và sỉ nhục cá nhân lên Twitter. Trong số đó, một bài viết đã dẫn lại lời ca khúc trên và bình phẩm "Uầy, Carraro, phi hành gia Tây Ban Nha đầu tiên."

Năm 2017, sinh viên 21 tuổi ngành sử học Cassandra Vera bị Toà án Quốc gia Tây Ban Nha tuyên án tù do đăng tải các trò đùa liên quan đến vụ ám sát. Vụ việc gây tranh cãi về quyền tự do ngôn luận. Hơn 70 giáo sư từ Tây Ban Nha, Pháp và Đức đã ký tên phản đối quyết định này. Năm 2018, Toà án Tối cao Tây Ban Nha chính thức xoá án. Năm 2026, sau sự kiện Elon Musk trình diễn Tesla [en] bay, trò đùa về vụ ám sát lại rộ lên ở Tây Ban Nha.

Năm 2014, chiếc xe trong vụ ám sát được trưng bày công khai tại Bảo tàng Ô tô Quân đội Tây Ban Nha ở Torrejón de Ardoz. Hiện tại, du khách vẫn có thể tận mắt ngắm nhìn chiếc xe này.

• Ám sát bất thành Adolf Hitler
• Vụ ám sát John F. Kennedy
• Vụ ám sát bất thành Donald Trump ở Pennsylvania